Eén team, zes eilanden: samen tegen
grensoverstijgende criminaliteit

De Caribische zon schijnt fel over de eilanden in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Onder deze felle zon vinden de werkzaamheden van het Recherche Samenwerkingsteam (RST) plaats: samen met de lokale politiekorpsen bestrijdt het RST georganiseerde, grensoverstijgende en rechtsorde schokkende criminaliteit. Van drugshandel en witwassen tot corruptie en fraude.

Niemand boven de wet

“De ligging van de eilanden is prachtig, maar ze zijn daardoor ook extra kwetsbaar voor grensoverstijgende criminaliteit”, zegt teamleider Tim de Boer vanuit Curaçao. “We zitten hier precies tussen Zuid-Amerika en Europa in. Criminelen zien dat als kans. Wij zien vooral sporen.”

Rechercheurs en agenten van verschillende diensten werken samen in het analyseren van in beslag genomen materialen.

Onderdeel van de lokale aanpak

Het RST valt onder het gezag van de lokale procureurs-generaal, die bepalen welke zaken prioriteit krijgen. In het Tactisch Afstemmingsoverleg (TAO) stemmen de hoofden opsporing van de korpsen, het Openbaar Ministerie en het RST samen af welke onderzoeken worden opgepakt, binnen de kaders van de Centrale Stuurgroep.

“Dat overleg is belangrijk,” zegt Tim. “Zo blijven we onderdeel van de lokale aanpak en zijn de korpsen nauw betrokken bij wat het RST doet. We richten ons op onderzoeken die lokaal niet kunnen worden uitgevoerd. Omdat de expertise ontbreekt, de zaak te groot of te complex is, of te gevoelig ligt voor de Landsrecherche, vergelijkbaar met de Rijksrecherche.” 

De onderzoeken gaan over allerlei vormen van georganiseerde en grensoverstijgende criminaliteit: van corruptie tot liquidaties, van witwassen tot belastingfraude. “We bestrijden de georganiseerde misdaad in de regio zelf,” zegt Tim. “Dat doen we samen met de lokale teams, zodat kennis en ervaring hier behouden blijven.”

Criminaliteit zonder grenzen

Een van de onderzoeken begon met een signaal van de Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten (CBCS), de toezichthouder op financiële instellingen in de regio. Dat versterkte niet alleen de samenwerking met de CBCS, maar droeg ook bij aan een weerbaarder financieel systeem. Een ander onderzoek in 2024 richtte zich op instellingen die geen cliëntenonderzoek deden en ongebruikelijke transacties niet meldden.

Het onderzoek Larimar was gericht tegen een zogenoemde politiek prominent persoon (PEP): een politicus die is veroordeeld tot 5 jaar gevangenisstraf voor het aannemen van steekpenningen en witwassen. De verdachte verrijkte zich jarenlang ten koste van de burgers en Sint Maarten. In het vervolgonderzoek naar zijn illegaal verkregen vermogen trof de verdachte een schikking van 5 miljoen Amerikaanse dollar. Ook leverde hij de rechten en huuropbrengsten in van verschillende panden. Het geld gaat naar het criminaliteitsfonds, waarmee nieuwe opsporingsonderzoeken en preventieprojecten worden gefinancierd.

Naast de eigen onderzoeken voert het RST ook rechtshulpverzoeken uit: verzoeken van andere landen of diensten om te helpen bij een strafrechtelijk onderzoek. Dat kan gaan om het horen van getuigen, het opvragen van financiële gegevens of het in beslag nemen van vermogen. De verzoeken komen van verschillende landen en diensten, zoals de FIOD in Nederland, en hebben allemaal een financieel-economische achtergrond.

“We combineren financiële en digitale expertise met lokale kennis. Die combinatie maakt ons effectief.”

Geld als motor van misdaad

Specialistische slagkracht

Samen sterker

Slimme oplossingen bij beperkte ruimte

Eén team, verschillende specialismen

Het Recherchesamenwerkingsteam (RST) is onderdeel van een samenwerkingsverband van Nederland, Aruba, Caribisch Nederland (Bonaire, Saba en Sint Eustatius), Curaçao en Sint Maarten.

Tim ziet dagelijks dat het werk van het RST verschil maakt. De resultaten zijn concreet: miljoenen aan crimineel vermogen in beslag genomen, tientallen veroordelingen en een betere samenwerking tussen opsporingsdiensten in de regio. “Soms lijkt het een druppel op een gloeiende plaat,” zegt Tim, “maar als een invloedrijke crimineel zijn vermogen kwijtraakt of een lokaal team groeit in kennis, dan weet je waarvoor je het doet. Geld is de motor van georganiseerde misdaad. Als je die motor stopt, droogt de criminaliteit op.”

Het RST beschikt over kennis en middelen die lokale korpsen vaak nog niet hebben. Zo is er een digitaal lab dat beschadigde of versleutelde telefoons kan uitlezen; cruciaal bewijs in veel onderzoeken. In het afgelopen jaar zijn daar honderden toestellen onderzocht, die voor een deel leidden naar nieuwe verdachten of doorbraken in lopende zaken.

Digitale rechercheurs volgen daarnaast geldstromen in cryptovaluta en reconstrueren online transacties. “We combineren financiële en digitale expertise met lokale kennis,” zegt Tim. “Die combinatie maakt ons effectief.” Als er op de eilanden behoefte is aan extra kennis, bijvoorbeeld
over cryptocurrency, verzorgt het RST trainingen voor lokale collega’s. “Het gaat ons niet alleen
om de strafzaak,” zegt Tim. “We willen dat systemen beter gaan werken, zodat criminelen
minder ruimte krijgen.”

Omdat veel medewerkers vanuit Nederland worden uitgezonden, is er geregeld een wisseling in
het team. Na 3 tot 5 jaar vertrekt iemand weer, maar dat brengt ook nieuwe energie en kennis met
zich mee. “We willen dat de regio op termijn zelf sterker wordt,” zegt Tim, “en dat we samen verder komen.”

Er is nog een reden waarom de financiële kant van onderzoeken zo belangrijk is: de gevangenissen zitten vol. Dat vraagt om creativiteit. “Witteboordencriminelen zijn gevoelig voor geld, dus daar pakken we ze,” zegt Tim. “Met hoge geldboetes, beroepsverboden of bestuurlijke maatregelen kun je veel bereiken, zonder dat iemand de cel in hoeft.”

Het RST wil dat het werk ook blijvende verandering oplevert. “Als we zien dat banken verdachte transacties niet melden of dat havencontroles tekortschieten, dan gaan we daarover in gesprek,” zegt Tim. “We delen de kwetsbaarheden die we tijdens onderzoeken tegenkomen met de betrokken organisaties, zodat zij hun procedures en beveiliging kunnen verbeteren. Zo pak je niet alleen de criminelen van vandaag aan, maar voorkom je ook de problemen van morgen.”

Binnen het RST werken politiemensen en FIOD-medewerkers als één team. Ze werken aan dezelfde zaken en vullen elkaar aan met hun eigen kennis en ervaring. “De Nederlandse politie levert zowel tactische als financiële rechercheurs,” zegt Tim. “Ook specialisten op het gebied van inlichtingen, digitale opsporing, observatie en interceptie maken deel uit van het team. De FIOD voegt daar zijn financiële expertise aan toe. Die combinatie maakt ons sterk.”

De samenwerking zorgt ervoor dat de aanpak verder gaat dan het oprollen van netwerken. Tim: “Je kunt de mensen oppakken, maar als je het geld niet afpakt, groeit de organisatie gewoon weer aan. Wij willen dat criminele structuren echt stoppen met draaien. En daar heb je financieel onderzoek voor nodig.”

Dat het RST van grote waarde is naast het werk van de lokale korpsen, is in de loop van de jaren wel gebleken. Een van de eerste grote onderzoeken richtte zich op de politieke top van Sint Maarten. Tim vertelt: “Het RST werkte toen aan een bijzonder gevoelig dossier. In kleine gemeenschappen brengt dat overal ter wereld extra risico’s met zich mee. Verdachten kunnen invloed uitoefenen op het maatschappelijk leven, via familiebanden, relaties of politieke connecties. Soms gaat dat zelfs zo ver dat mensen worden geïntimideerd of ontslagen. Dat maakt onderzoeken naar corruptie of witwassen ingewikkeld. Maar juist daarom is het belangrijk te laten zien dat de wet voor iedereen geldt.”

Het RST is inmiddels uitgegroeid tot een krachtig samenwerkingsverband van zo’n 140 mensen,
vooral afkomstig van de Nederlandse politie en de FIOD. Ongeveer 20 van hen zijn lokaal in dienst. “Hoewel het merendeel vanuit Nederland wordt uitgezonden, is het RST geen voorpost van Nederlandse belangen”, benadrukt De Boer. “We werken aan onderzoeken die de landen zelf
raken. Een deel van het team is gestationeerd op het hoofdkantoor in Willemstad, de rest werkt
mee in de lokale korpsen.”